Vuurwerkgeschiedenis
Verklarende woordenlijst
Het maken en afsteken van (professioneel) vuurwerk
Vuurwerkchemie
Gevarenklassen

Vuurwerkgeschiedenis

Volgens de legendes komt vuurwerk voort uit china en bestaat het al zo'n 2000 jaar. De meest bekende legende is dat vuurwerk bij toeval werd ontdekt door een kok die in een legerkeuken werkte. Het gebeurde toen hij houtskool, zwavel en salpeter mengde (deze elementen waren in die tijd aanwezig in een gemiddelde keuken). Het mengsel brande en wanneer hij het samenperste in een bamboebuis explodeerde het mengsel. Andere bronnen plaatsen de ontdekking echter een stuk later in de 9de eeuw tijdens de dynastie van Song (960-1279). Hierbij kan echter verwarring zijn tussen de ontdekking van buskruit door de kok, en de uitvinding van de "rotjes" zoals wij die nu kennen, waarbij het dus "echt" vuurwerk werd. Een Chinese monnik genaamd Li Tian, die dichtbij de stad van Liu Yang in de Provincie van Hunan leefde, wordt verantwoordelijk gehouden voor de uitvinding van "rotjes" ongeveer 1.000 jaar geleden. De Chinese bevolking viert de uitvinding van het "rotje" elke 18e April door offers aan Li Tian aan te bieden. Tijdens de Dynastie van Song, vestigden de lokale mensen zelfs een tempel speciaal om Li Tian te aanbidden. Rotjes, zowel toen als nu, hebben volgens de overlevering de kracht om kwade geesten af te weren, die door de luide klappen van de rotjes bang worden gemaakt. Rotjes worden in china ook vandaag de dag nog gebruikt voor dit doel bij gebeurtenissen als geboorten, sterfgevallen en verjaardagen. Het Chinese Nieuwe Jaar is in het bijzonder een populaire gebeurtenis die met rotjes wordt gevierd om het nieuwe jaar vrij van kwade geesten in te luiden. Tot op heden is het gebied van Liu Yang in de Provincie Hunan het belangrijkste vuurwerk productiegebied ter wereld. Het is belangrijk om de geografische oorsprong van vuurwerk te herinneren, omdat tegenstanders van de vuurwerkindustrie vaak als argument gebruiken dat het vuurwerk in China wordt geproduceerd om uit goedkope arbeid voordeel te halen. De werkelijkheid is echter dat de vuurwerkindustrie in China lang voor de komst van de moderne tijd en lang voor de ongelijkheid in oost-west loontarieven bestond. Over het algemeen wordt Marco Polo gezien als de man die het Chinese buskruit in de 13e eeuw naar Europa heeft gebracht. Er zijn echter anderen die de kruisvaarders zien als eerste importeurs van het buskruit. Toen het buskruit naar Europa werd gebracht, werd het zwarte poeder in eerste instantie gebruikt voor militaire doeleinden. Eerst in musketten, daarna in geweren en kanonnen. Italianen waren de eerste Europeanen die het zwarte poeder gebruikten om vuurwerk te vervaardigen. Duitsland liep samen met Italie in de 18de eeuw voorop in Europa op het gebied van vuurwerk. Later werden ook de Engelsen gefascineerd door vuurwerk. Vuurwerk werd zeer populair in Groot-Brittannië tijdens regeringsperiode van Koningin Elizabeth I. Zelfs William Shakespeare vermeldt vuurwerk in zijn werken! De koningin was zo gek van vuurwerk dat ze er iemand speciaal voor aannam: de "firemaster of England". De latere Koning James II was zo onder de indruk van het vuurwerk tijdens zijn inwijding dat hij de verantwoordelijke "firemaster" benoemde tot ridder, dit is in Groot Britannie een grote eer! In de vroege jaren '70 begon de Amerikaanse vuurwerkindustrie de chinsese vuurwerkindustrie te beïnvloeden. Dit gebeurde na de verbetering van de relatie van President Nixon met de Chinese Communistische overheid. Tijdens de jaren 1970 - 1980 werd het vuurwerk geproduceerd door bedrijven die in staatshanden waren. Deze werden verplicht te leveren aan door de staat gerunde provenciale exportorganisaties. Producten die in Hunan werden gemaakt moesten verkocht worden door de exportorganisatie van Hunan. Producten die in Jianxi werden gemaakt moesten verkocht worden door de exportorganisatie van Jianxi enzovoorts. Tijdens deze periode hoefden de bedrijven geen winst te maken. Hun doel was meer om de mensen aan het werk te houden in een regio waar eigenlijk geen werk was (communisme). De Chinese overheid subsidueerde deze bedrijven om ze draaiende te houden. De provinciale exportorganisaties verkochten op hun beurt aan de makelaars in Hong Kong die de brug vormden tussen het Chinese platteland en het buitenland. Deze makelaars verzorgden de bestellingen, regelden de logistiek, en hielpen de bestellingen te financieren. Dit was ook de tijd dat de eerste formeel erkende leider van China, Voorzitter Deng Xiaoping, inzag wat zijn tegenhangers in de voormalige Sovjet-Unie niet hadden ingezien. Hij zag namelijk dat het communisme economisch weinig toekomst heeft. Voorzitter Deng begon daarop met een beleid van economische hervormingen dat China fundamenteel op de weg naar kapitalisme plaatste. Tijdens de jaren '80 stelde China zijn grenzen open voor buitenlandse vuurwerkimporteurs. Dit stelde de eerste buitenlandse vuurwerkkopers in staat om zelf naar de productiegebieden te reizen en daar relaties met de exporteurs van Hong Kong en de provinciale uitvoerbedrijven te vestigen. In de jaren '90, ging de economische hervorming onder de toenmalige Voorzitter Jiang Zemin verder. Aangezien de Chinese fabrieken niet langer subsidie kregen werden zij gedwongen om voor het eerst winst te behalen. Het was tijdens deze periode dat veel personeel van de provinciale bedrijven de voormalige overheidsbedrijven verlieten en zelf een bedrijfje begonnen. Aanvankelijk werkten deze nieuwe privé bedrijven via de gevestigde makelaars van Hong Kong om het buitenland te bereiken. Maar binnen een paar jaar verkochten zij zelf rechtstreeks aan het buitenland. Om te kunnen overleven investeerden de makelaars uit Hong Kong geld in Chinese fabrieken om hun eigen exclusieve productlijnen te beginnen zodat zij grote klanten bleven. Met het verlies van zeer belangrijk personeel hebben de meeste overheidsbedrijven de omslag niet kunnen maken. Zij zijn vaak of verdwenen, of richten zich enkel op de binnenlandse markt. In de jaren '90 was er een snelle groei van zogenaamde private labels zodat de buitenlandse bedrijven onderscheidend kunnen zijn door een eigen productlijn. Vanaf het jaar 2000 is China eigenlijk „vrij voor allen“ met kleine vastelands uitvoer-makelaar bedrijven die zich verdringen op de markt. Bovendien proberen de afzonderlijke fabrieken om de historische kanalen te mijden en zij verkopen daarom steeds vaker rechtstreeks aan de buitenlandse importeurs.

(chinese soldaten uit de oudheid) (Li Tian, uitvinder van de rotjes) (Viering van het chinese nieuwjaar) (De vuurwerkprovincie Hunan in China) (Koningin Elizabeth I) (Voorzitter Deng Xiaoping) (Een chinese vuurwerkfabriek) (Een chinese vuurwerkfabriek) (Een chinese vuurwerkfabriek)

Verklarende woordenlijst
Je ziet op vuurwerksites, op forums en bij filmpjes vaak vuurwerkbeschrijvingen staan. Omdat daarbij vaak vrij specifieke termen worden genoemd leggen we hier de belangrijkste termen uit:

Vuurwerk effecten
Fishes: Een zwerm van projectielen, die door elkaar heen uit elkaar vliegen. Dit effect heeft nooit een harde burst.

Palmtree: Een palmboom in de lucht. Deze kan ook in combinatie zijn met een tail.

Peony: Een soort van bal in de lucht.

Salute’s: Dit is gewoon een knal effect. Deze kunnen ook voorkomen met staarten. Ook zijn er salute’s met een kleurtje. Salute’s kunnen ook voorkomen met een vonkenregen (= ti-salute). Als deze beide effecten er niet in zitten, is het gewoon een flits die je ziet van het flashkruit (= dark salute).

Tourbillion: Een Tourbillion effect is een soort van peony, met daar omheen een ring van spinners, die naar buiten spinnen.

Crackling: Een effect waarbij de verbranding van een speciaal soort kruit gepaard gaat met kleine knalletjes.

Tail: 'Staart' Lichtkogels die bij het opstijgen een spoor van vonken achterlaten, zilver kleurig, crackling, etc.

Soorten vuurwerk
Batterij: Stuk vuurwerk opgebouwd uit meerdere tube's die na elkaar of simultaan afgaan.

Fontein: Een tube, gevuld met sas, van waaruit een langdurende of kortdurende stroom van vonken wordt uitgeworpen.

Cake: Engels woord voor batterij, in de volksmond ook wel 'pot' genoemd.

Grondbloem: Draaiend stukje siervuurwerk dat zich op de grond afspeelt. Sommige exemplaren hebben een toegevoegd effect, zoals crackling of een report.

Kanonslag: Traditionele Nederlandse benaming voor een enkele knaller van een middelgrote maat.

Waterval: Een serie omgekeerde fonteinen welke naast elkaar, geknoopt aan een streng (meestal aan een brug of ander hoog object) worden ontstoken. De vele vonkenregens naast elkaar geven de illusie dat het een waterval zou zijn.

Zon: Vuurwerkartikel, welke op aangegeven hoogte aan een paal gemonteerd wordt en zijn effect ontleend aan het snel ronddraaien en daarmee verspreiden van een (gekleurde) vonkenregens.

Technische termen
Burst: Het effect, ten gevolge van een explosieve verbranding van een lading, met als doel om effectladingen aan te steken en te verspreiden.

Sas: Verzamelnaam voor mengsels van stoffen die een pyrotechnisch effect geven bij ontbranding. Door toevoeging van metaalpoeders kunnen bepaalde kleuren worden bereikt.

Het maken en afsteken van (professioneel) vuurwerk
Omdat het maken en afsteken van vuurwerk makkelijker uitgelegd kan worden door middel van filmpjes hebben wij hieronder een aantal links met uitleg verzameld:

Het maken van een cilindermortier (Nederlandstalig, bron: www.Schooltv.nl)
De productie van vuurwerk (Nederlands ondertiteld, Bron: Discovery Channel, www.Youtube.com)
De werking van divers vuurwerk (Engelstalig, bron: www.Howstuffworks.com)
Het voorbereiden en afsteken van een vuurwerkshow (Engelstalig, bron: www.Pyroevents.nl)
Het werk van een pyrotechnicus deel 1 (Nederlands ondertiteld, Bron: Discovery Channel, www.Youtube.com)
Het werk van een pyrotechnicus deel 2 (Nederlands ondertiteld, Bron: Discovery Channel, www.Youtube.com)

Vuurwerkchemie
Onderstaande lijst is niet bedoeld als richtlijn om eigengemaakt vuurwerk te fabriceren, maar puur informatief. Zelf vuurwerk vervaardigen is levensgevaarlijk!
De volgende chemische bestanddelen worden gebruikt worden bij de vervaardiging van vuurwerk:

Al - Aluminium. Aluminium wordt gebruikt om zilveren en witte vlammen en vonken te produceren. Het is een gemeenschappelijke component van sterretjes.

Ba - Barium. Barium wordt gebruikt voor groene kleuren in vuurwerk en het kan ook helpen om andere vluchtige elementen te stabiliseren.

C - Koolstof. Koolstof is één van de belangrijkste componenten van zwart kruit, dat als voortstuwingsstof in vuurwerk wordt gebruikt. Met andere woorden: koolstof verstrekt brandstof aan vuurwerk. Zwart kruit bevat buiten koolstof ook zwartsel, suiker, of zetmeel.

Ca - Calcium. Calcium wordt gebruikt om vuurwerkkleuren te verdiepen. De zouten van het calcium produceren oranje vuurwerk.

Cl - Chloor. Chloor is een belangrijke component van de vele oxydanten in vuurwerk. Verscheidene van de metaalzouten die kleuren veroorzaken bevatten namelijk chloor.

Cu - Koper. De samenstelling met koper veroorzaakt blauwe kleuren in vuurwerk.

Fe - IJzer. IJzer wordt gebruikt om vonken te produceren. De hitte van het metaal bepaalt de kleur van de vonken.

K - Kalium. Kalium helpt om vuurwerkmengsels te oxyderen. Het nitraat van het kalium, het kaliumchloraat, en het kaliumperchloraat zijn allen belangrijke oxiderende elementen.

Li - Lithium. Lithium is een metaal dat wordt gebruikt om een rode kleur aan vuurwerk te geven.

Mg - Magnesium. Magnesium brandt zeer helder wit. Om deze reden wordt het gebruikt om witte vonken toe te voegen aan vuurwerk of om de algemene schittering van vuurwerk te verbeteren.

Na - Natrium. Natrium verleent een goud/gele kleur aan vuurwerk, echter, de kleur is vaak zo helder dat het andere, minder intense kleuren overheerst.

O - Zuurstof. Vuurwerk omvat oxiderende elementen. Dit zijn substanties die zuurstof produceren zodat verbranding kan plaatsvinden. Oxiderende elementen zijn gewoonlijk nitraten, chloraten, of perchloraat.

P - Fosfor. Fosfor ontbrandt spontaan in lucht en is de oorzaak van gloed-effecten. Het kan een component van de brandstof van vuurwerk zijn.

S - Zwavel. Zwavel is een component van zwart kruit. Het wordt gebruikt in de voortstuwingsbrandstof van vuurwerk.

Sb - Antimoon. Antimoon wordt gebruikt om een glittereffect te bereiken.

SR - Strontium. De zouten van strontium zorgen voor een rode kleur van vuurwerk. De samenstelling van strontium is ook belangrijk voor het stabiliseren van vuurwerkmengsels.

Ti - Titanium. Het metaal van het titanium kan als poeder of vlokken worden verbrand om zilveren vonken te produceren.

Zn - Zink. Zink is een blauw/witachtig metaal dat wordt gebruikt om rookeffecten te creeeren.

Gevarenklassen De classificatie op gevarenklasse vindt plaats op grond van internationale regelgeving voor vervoer en verpakking. Vuurwerk is naar aard en werking onderverdeeld in vier subklassen. De vier subklassen zijn: Subklasse 1.1: Gevaar voor massa-explosie (bijv. titaniumsalute-mortierbommen). Subklasse 1.2: Gevaar voor scherfwerking. Er bestaat geen risico voor massa-explosie. Subklasse 1.3: Gevaar voor brand, maar weinig gevaar voor scherfwerking. (bijv. normale mortierbommen). OF Gevaar voor brand en scherfvorming, maar geen gevaar voor massa-explosie. Subklasse 1.4: Gering gevaar voor ontploffing. De gevolgen blijven hoofdzakelijk beperkt tot de verpakking. Consumentenvuurwerk valt eigenlijk altijd in de subklasse 1.4. Ook binnen deze subklasse wordt nog onderscheidt gemaakt in 2 klassen: 1.4 s en 1.4 g: Het verschil tussen deze twee klassen is dat 1.4 s vuurwerk maximaal 40 gram kruit mag bevatten (bijvoorbeeld babypijlen) en 1.4 g tussen de 40 en 500 gram kruit mag bevatten (bijvoorbeeld cakes). Voor deze twee klassen gelden verschillende vervoersregels. Er zijn nog twee andere subklassen die we hier voor de volledigheid ook noemen. Er is echter geen vuurwerk met deze classificaties. Subklasse 1.5: Zeer weinig gevoelige stoffen met gevaar voor massa-explosie. Subklasse 1.6: Bijna ongevoelige stoffen. Volgens de Nederlandse regels moet consumentenvuurwerk altijd zodanig zijn verpakt dat het kan worden ingedeeld in de subklasse 1.4. Daarnaast blijven voor consumentenvuurwerk de bestaande regels van kracht, waarbij beperkingen zijn gesteld aan de hoeveelheden en soorten werkzame stof.